Badanie okresowe, doraźne i poawaryjne windy – czym się różnią?
W trakcie eksploatacji winda podlega różnym rodzajom badań technicznych. Najczęściej właściciele i zarządcy spotykają się z badaniem okresowym, ale dodatkowa kontrola może być potrzebna również po większej naprawie, modernizacji, wymianie ważnego podzespołu, niebezpiecznym uszkodzeniu albo wypadku.
Określenia „badanie doraźne” i „badanie poawaryjne” bywają używane zamiennie, jednak nie oznaczają dokładnie tego samego. W przepisach badania doraźne dzielą się na kilka rodzajów, w tym badania eksploatacyjne, kontrolne, poawaryjne i powypadkowe.
Czym różnią się poszczególne badania, kiedy są wykonywane i kto powinien zgłosić windę do UDT?
Jakim badaniom może podlegać winda?
W toku eksploatacji urządzenia transportu bliskiego mogą podlegać przede wszystkim:
- badaniom okresowym;
- badaniom doraźnym eksploatacyjnym;
- badaniom doraźnym kontrolnym;
- badaniom doraźnym poawaryjnym;
- badaniom doraźnym powypadkowym.
Dla typowej windy osobowej największe znaczenie mają badania okresowe, doraźne eksploatacyjne oraz poawaryjne lub powypadkowe. UDT wskazuje, że badania okresowe są wykonywane w ustalonych terminach, badania eksploatacyjne wynikają z bieżących potrzeb, a badania poawaryjne i powypadkowe przeprowadza się po niebezpiecznym uszkodzeniu lub wypadku związanym z urządzeniem.
Badanie okresowe windy
Czym jest badanie okresowe?
Badanie okresowe jest regularną kontrolą wykonywaną podczas normalnej eksploatacji windy.
Jego celem jest sprawdzenie, czy od czasu poprzedniego badania:
- nie powstały uszkodzenia wpływające na bezpieczeństwo;
- nie dokonano nieuzgodnionych zmian;
- zabezpieczenia i urządzenia ochronne działają prawidłowo;
- wykonano wcześniejsze zalecenia;
- napisy, oznaczenia i instrukcje są czytelne;
- przeprowadzono wymagane pomiary;
- urządzenie nie wymaga naprawy.
Dla dźwigów przeznaczonych do transportu osób lub ładunków przewidziana jest forma dozoru pełnego, a badanie okresowe wykonuje się co rok. Organ dozoru może jednak skrócić termin następnego badania, jeżeli uzasadnia to stan techniczny urządzenia.
Co sprawdza inspektor podczas badania okresowego?
Kontrola obejmuje zarówno dokumentację, jak i stan techniczny windy.
Inspektor sprawdza między innymi:
- księgę rewizyjną;
- dziennik konserwacji;
- protokoły pomiarów elektrycznych;
- kwalifikacje konserwatora uczestniczącego w badaniu;
- wykonanie zaleceń z poprzedniego protokołu;
- stan dostępnych elementów urządzenia;
- działanie mechanizmów i sterowania;
- urządzenia zabezpieczające;
- urządzenia ochronne;
- funkcjonowanie windy podczas prób z odpowiednim obciążeniem.
W zależności od konstrukcji kontrolowane mogą być również drzwi, zamki, hamulec, ogranicznik prędkości, urządzenia chwytne, system alarmowy, dokładność poziomowania oraz stan maszynowni, szybu i podszybia.
Czy badanie okresowe zastępuje konserwację?
Nie. Badanie okresowe UDT i konserwacja windy to dwie odrębne czynności.
Konserwacja jest bieżącą obsługą techniczną wykonywaną przez uprawnionego konserwatora. W typowej windzie osobowej przeglądy konserwacyjne wykonuje się nie rzadziej niż co 30 dni, o ile instrukcja urządzenia nie określa innego terminu.
Badanie okresowe jest urzędową kontrolą przeprowadzaną przez inspektora dozoru technicznego, najczęściej raz w roku.
Coroczne badanie nie zwalnia więc z regularnych przeglądów konserwacyjnych.
Jak przygotować windę do badania okresowego?
Przed terminem badania należy:
- potwierdzić obecność konserwatora;
- wykonać przegląd przygotowawczy;
- usunąć znane usterki;
- sprawdzić kompletność księgi rewizyjnej;
- uzupełnić dziennik konserwacji;
- przygotować protokoły pomiarów elektrycznych;
- wykonać zalecenia z poprzedniego protokołu;
- zapewnić odpowiednie obciążenie i przyrządy;
- uporządkować maszynownię, szyb i podszybie;
- zabezpieczyć miejsce badania;
- poinformować użytkowników o czasowym wyłączeniu windy.
Urządzenie przedstawione do badania powinno być całkowicie zmontowane, sprawne technicznie i przygotowane do eksploatacji. Eksploatujący odpowiada również za bezpieczne warunki przeprowadzenia kontroli.
Badanie doraźne eksploatacyjne
Kiedy wykonuje się badanie doraźne eksploatacyjne?
Badanie doraźne eksploatacyjne nie odbywa się według stałego kalendarza. Przeprowadza się je, gdy wystąpi określona potrzeba związana z naprawą, modernizacją, wymianą ważnego elementu lub zmianą warunków pracy urządzenia.
Jego celem jest potwierdzenie, że wykonane prace nie wpłynęły negatywnie na bezpieczeństwo windy.
W przypadku dźwigów badanie może być potrzebne między innymi po:
- wymianie cięgien nośnych;
- wymianie urządzeń chwytnych;
- wymianie zespołu napędowego lub jego istotnych elementów;
- wymianie ogranicznika prędkości;
- wymianie urządzeń zabezpieczających;
- naprawie konstrukcji nośnej;
- zmianach w systemie ryglowania drzwi;
- modernizacji uzgodnionej z UDT;
- demontażu i ponownym montażu urządzenia, jeżeli ma to zastosowanie.
Nie każda wymiana żarówki, przycisku albo elementu dekoracyjnego wymaga dodatkowego badania. Decydujące znaczenie ma wpływ prac na konstrukcję, parametry i bezpieczeństwo urządzenia.
Naprawa a modernizacja
Rozróżnienie pomiędzy naprawą i modernizacją ma znaczenie dla sposobu postępowania.
Naprawa polega zazwyczaj na przywróceniu urządzenia do stanu zgodnego z pierwotną dokumentacją i parametrami.
Modernizacja wprowadza zmiany w konstrukcji, parametrach, przeznaczeniu albo sposobie działania urządzenia.
Przykładem modernizacji może być:
- zmiana rodzaju napędu;
- wymiana całego systemu sterowania na rozwiązanie o innych parametrach;
- przebudowa drzwi;
- zmiana udźwigu lub prędkości;
- wprowadzenie nowych funkcji bezpieczeństwa;
- znacząca przebudowa konstrukcji windy.
Modernizację należy odpowiednio zaplanować i uzgodnić, a dokumentacja zmian może podlegać weryfikacji przed rozpoczęciem prac.
Kto zgłasza windę do badania eksploatacyjnego?
Badanie doraźne eksploatacyjne przeprowadzane jest co do zasady na pisemny wniosek eksploatującego.
W praktyce dokumenty często przygotowuje firma wykonująca naprawę lub modernizację, ale formalnie właściciel albo zarządca powinien upewnić się, że:
- określono właściwy rodzaj badania;
- przygotowano dokumentację wykonanych prac;
- złożono wymagany wniosek;
- urządzenie nie zostało przedwcześnie udostępnione użytkownikom;
- zapewniono obecność konserwatora i wykonawcy;
- przygotowano windę do wymaganych prób.
Aktualny formularz UDT obejmuje wniosek o przeprowadzenie badania lub zmianę danych urządzenia transportu bliskiego.
Jakie dokumenty mogą być potrzebne?
Zakres dokumentacji zależy od wykonanych prac, ale może obejmować:
- opis naprawy lub modernizacji;
- rysunki techniczne;
- obliczenia;
- schematy elektryczne;
- schematy hydrauliczne;
- dokumentację zastosowanych podzespołów;
- protokoły montażu;
- protokoły prób;
- protokoły pomiarów elektrycznych;
- dokumentację powykonawczą;
- potwierdzenie wykonania prac przez uprawniony podmiot;
- zaktualizowaną instrukcję eksploatacji.
Podczas badania eksploatacyjnego inspektor może sprawdzać księgę rewizyjną, dziennik konserwacji, protokoły pomiarów, schematy, obliczenia i inną dokumentację uzupełniającą.
Jak wygląda badanie?
Zakres ustala właściwa jednostka dozoru technicznego na podstawie rodzaju wykonanych zmian.
Badanie może obejmować:
- kontrolę dokumentacji;
- identyfikację wymienionych podzespołów;
- sprawdzenie prawidłowości montażu;
- oględziny miejsc objętych pracami;
- próby działania sterowania;
- próby zabezpieczeń;
- jazdy próbne;
- próby z obciążeniem;
- próby z przeciążeniem lub próby równoważne;
- sprawdzenie aktualności schematów i oznaczeń.
Pozytywny wynik pozwala potwierdzić, że wykonane prace nie uniemożliwiają dalszej bezpiecznej eksploatacji.
Czy po naprawie można od razu uruchomić windę?
Nie zawsze.
Jeżeli zakres prac wymaga badania doraźnego eksploatacyjnego, windy nie należy przywracać do normalnego użytkowania wyłącznie na podstawie zakończenia naprawy przez wykonawcę.
Należy zaczekać na przeprowadzenie wymaganych czynności dozoru technicznego i uzyskanie dokumentów pozwalających na dalszą eksploatację.
Przed rozpoczęciem większej naprawy warto więc ustalić z wykonawcą:
- czy potrzebne będzie badanie UDT;
- kto przygotuje dokumentację;
- kto złoży wniosek;
- kto zapewni obciążenie;
- ile potrwa procedura;
- kiedy urządzenie będzie mogło wrócić do użytkowania.
Badanie doraźne kontrolne
Na czym polega badanie kontrolne?
Badanie doraźne kontrolne jest wykonywane w ramach nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o dozorze technicznym. Dotyczy przede wszystkim urządzeń objętych dozorem ograniczonym, a jego terminy wynikają z przepisów dla danego rodzaju urządzenia.
Typowa winda osobowa jest objęta dozorem pełnym, dlatego jej regularnym badaniem jest badanie okresowe, a nie doraźne kontrolne.
Określenie „kontrola UDT” jest jednak potocznie używane także w odniesieniu do innych badań. Z tego powodu zawsze warto sprawdzić dokładną nazwę badania wskazaną w protokole lub korespondencji.
Co obejmuje badanie kontrolne?
Badanie kontrolne może obejmować:
- oględziny dostępnych części urządzenia;
- sprawdzenie zabezpieczeń;
- sprawdzenie dokumentacji;
- kontrolę wykonania wcześniejszych zaleceń;
- próby działania bez obciążenia;
- rozszerzenie zakresu kontroli, jeżeli wymaga tego stan bezpieczeństwa.
Badanie doraźne poawaryjne
Co oznacza niebezpieczne uszkodzenie windy?
Badanie poawaryjne wykonuje się po wystąpieniu niebezpiecznego uszkodzenia urządzenia.
Nie każda zwykła usterka wymaga badania poawaryjnego. Konieczność jego przeprowadzenia może powstać, gdy zdarzenie miało lub mogło mieć poważny wpływ na bezpieczeństwo.
Przykładem mogą być:
- uszkodzenie elementów nośnych;
- niekontrolowany ruch kabiny;
- zadziałanie urządzeń chwytnych;
- poważne uszkodzenie napędu lub hamulca;
- pożar w maszynowni;
- znaczne zalanie urządzenia;
- uszkodzenie konstrukcji szybu lub kabiny;
- zdarzenie powodujące ryzyko dla pasażerów;
- awaria urządzeń bezpieczeństwa;
- gwałtowne przemieszczenie kabiny;
- poważne uszkodzenie po uderzeniu lub katastrofie budowlanej.
Celem badania poawaryjnego jest określenie stanu technicznego urządzenia oraz ustalenie przyczyn niebezpiecznego uszkodzenia.
Kto zgłasza awarię?
Po niebezpiecznym uszkodzeniu eksploatujący powinien:
- zatrzymać urządzenie;
- zabezpieczyć je przed przypadkowym uruchomieniem;
- powiadomić firmę konserwacyjną;
- zabezpieczyć miejsce zdarzenia;
- zachować dokumentację i ślady mogące pomóc w ustaleniu przyczyn;
- zawiadomić właściwą jednostkę dozoru technicznego;
- stosować się do otrzymanych instrukcji.
Badanie poawaryjne jest podejmowane po otrzymaniu przez właściwy organ informacji o niebezpiecznym uszkodzeniu. Zakres dokumentacji i samego badania ustalany jest indywidualnie.
Czy można naprawić windę przed przyjazdem inspektora?
Nie należy samodzielnie usuwać skutków poważnej awarii w sposób, który uniemożliwi późniejsze ustalenie jej przyczyn.
W pierwszej kolejności trzeba:
- ratować osoby zagrożone;
- wyłączyć i zabezpieczyć urządzenie;
- zapobiec powiększaniu szkód;
- powiadomić odpowiednie podmioty.
Zakres napraw i możliwość zmiany stanu urządzenia należy następnie uzgodnić z UDT. Wymiana uszkodzonych elementów przed udokumentowaniem ich stanu może utrudnić analizę zdarzenia.
Jak wygląda badanie poawaryjne?
Zakres może obejmować:
- oględziny miejsca zdarzenia;
- analizę uszkodzonych elementów;
- sprawdzenie dokumentacji technicznej;
- analizę dziennika konserwacji;
- ocenę wcześniejszych usterek;
- odczyt historii błędów sterownika;
- analizę raportów serwisowych;
- sprawdzenie kwalifikacji osób wykonujących prace;
- ustalenie sposobu użytkowania urządzenia;
- wykonanie pomiarów i badań elementów;
- określenie zakresu koniecznych napraw;
- wskazanie działań zapobiegających podobnym awariom.
Badanie nie służy wyłącznie sprawdzeniu, czy windę można ponownie uruchomić. Jego istotnym celem jest również ustalenie przyczyn zdarzenia i sformułowanie wniosków zapobiegawczych.
Badanie doraźne powypadkowe
Kiedy zdarzenie jest traktowane jako wypadek?
Badanie powypadkowe może być wymagane, gdy w związku z eksploatacją windy doszło do nieszczęśliwego wypadku.
Może chodzić między innymi o:
- obrażenia pasażera spowodowane ruchem kabiny;
- przygniecenie przez drzwi;
- upadek związany z dużą różnicą poziomów;
- dostęp osoby do szybu;
- wypadek konserwatora podczas wykonywania prac;
- zdarzenie wywołane niekontrolowanym ruchem urządzenia;
- poważne obrażenia podczas awaryjnego uwalniania pasażerów.
Badanie powypadkowe służy ustaleniu stanu urządzenia, przyczyn zdarzenia oraz działań, które powinny zostać wdrożone, aby podobna sytuacja nie wystąpiła ponownie.
Badanie poawaryjne a powypadkowe
Podstawowa różnica jest następująca:
Badanie poawaryjne dotyczy niebezpiecznego uszkodzenia urządzenia, nawet jeżeli nikt nie odniósł obrażeń.
Badanie powypadkowe dotyczy wypadku związanego z eksploatacją urządzenia.
Jedno zdarzenie może jednak jednocześnie obejmować poważne uszkodzenie windy i obrażenia osoby. Wtedy zakres postępowania ustala właściwa jednostka dozoru technicznego na podstawie wszystkich okoliczności.
Czy zwykła awaria wymaga badania poawaryjnego?
Nie każda interwencja serwisu powoduje konieczność wezwania inspektora UDT.
Zwykłe usterki mogą obejmować na przykład:
- uszkodzony przycisk;
- awarię wyświetlacza;
- rozregulowanie drzwi;
- zużytą rolkę;
- przepalone oświetlenie;
- błąd możliwy do bezpiecznego usunięcia przez konserwatora;
- wymianę elementu eksploatacyjnego niewpływającego na istotne parametry urządzenia.
Badanie może być potrzebne, gdy awaria:
- miała charakter niebezpiecznego uszkodzenia;
- dotyczyła kluczowego urządzenia bezpieczeństwa;
- spowodowała wypadek;
- wymagała naprawy konstrukcji;
- doprowadziła do wymiany istotnego elementu;
- zmieniła parametry urządzenia;
- wymagała modernizacji;
- została wskazana przez UDT jako podstawa dodatkowej kontroli.
W razie wątpliwości właściciel powinien skonsultować sposób postępowania z konserwatorem i właściwą jednostką dozoru technicznego.
Kto płaci za dodatkowe badanie?
Koszty badań UDT ponosi zasadniczo eksploatujący urządzenie. W relacjach pomiędzy właścicielem, firmą konserwacyjną, wykonawcą modernizacji i ubezpieczycielem możliwe jest jednak późniejsze rozliczenie kosztów zgodnie z umową i przyczyną zdarzenia.
Przykładowo koszt może ostatecznie obciążyć wykonawcę, jeżeli:
- badanie jest następstwem wykonanej przez niego modernizacji;
- poprawia on wadliwie wykonaną naprawę;
- tak przewiduje zawarta umowa;
- ponosi odpowiedzialność za nieprawidłowe wykonanie prac.
Nie należy jednak zakładać, że formalności automatycznie przejmie firma serwisowa. Zakres odpowiedzialności warto ustalić przed rozpoczęciem prac.
Jak przygotować dokumentację?
Do badania okresowego
Najczęściej potrzebne będą:
- księga rewizyjna;
- dziennik konserwacji;
- poprzedni protokół;
- aktualna decyzja;
- protokoły pomiarów elektrycznych;
- dokumentacja wykonanych zaleceń;
- dokumenty kwalifikacyjne konserwatora.
Do badania doraźnego eksploatacyjnego
Dodatkowo mogą być wymagane:
- opis wykonanej naprawy lub modernizacji;
- rysunki;
- obliczenia;
- schematy;
- dokumenty podzespołów;
- protokoły montażu;
- dokumentacja powykonawcza;
- wyniki prób i pomiarów.
Do badania poawaryjnego lub powypadkowego
Zakres ustalany jest indywidualnie, ale mogą być potrzebne:
- opis i data zdarzenia;
- dokumentacja fotograficzna;
- raport konserwatora;
- dane świadków;
- historia błędów;
- zapisy systemu monitoringu;
- wcześniejsze zgłoszenia usterek;
- dziennik konserwacji;
- dokumentacja napraw;
- dokumentacja uszkodzonych elementów;
- protokoły służb ratunkowych lub innych organów.
Co dzieje się po badaniu?
Wynik pozytywny
Po pozytywnym wyniku inspektor sporządza protokół, a w zależności od rodzaju badania wydawana jest decyzja dotycząca dalszej eksploatacji urządzenia.
Winda może wrócić do użytkowania po spełnieniu wszystkich warunków wynikających z protokołu i decyzji.
Zalecenia do wykonania
Inspektor może dopuścić urządzenie do dalszej eksploatacji, wskazując jednocześnie prace, które należy wykonać w określonym terminie.
Zarządca powinien:
- przekazać zalecenia konserwatorowi;
- ustalić zakres i koszt prac;
- pilnować terminu realizacji;
- zachować dokumenty potwierdzające wykonanie;
- odnotować naprawy w dzienniku konserwacji.
Wynik negatywny
Jeżeli stan windy nie pozwala na bezpieczną eksploatację, urządzenie powinno pozostać wyłączone.
Ponowne uruchomienie może wymagać:
- usunięcia usterek;
- wykonania naprawy;
- przygotowania dokumentacji;
- przeprowadzenia prób;
- ponownego badania;
- uzyskania decyzji zezwalającej na eksploatację.
Samo potwierdzenie firmy serwisowej, że urządzenie ponownie działa, może nie być wystarczające, jeżeli jego eksploatacja została formalnie wstrzymana.
Najczęstsze błędy właścicieli i zarządców
Do typowych nieprawidłowości należą:
- mylenie konserwacji z badaniem okresowym;
- brak kontroli terminu następnego badania;
- rozpoczęcie modernizacji bez ustalenia procedury z UDT;
- uruchomienie windy przed badaniem po większej naprawie;
- niezgłoszenie niebezpiecznego uszkodzenia;
- usunięcie śladów awarii przed ich udokumentowaniem;
- niepełna dokumentacja wykonanych prac;
- brak zaktualizowanych schematów;
- niewykonanie zaleceń z poprzedniego protokołu;
- brak aktualnych pomiarów elektrycznych;
- przekonanie, że wszystkie formalności automatycznie załatwia konserwator.
Checklista zarządcy
Przed badaniem okresowym
- Sprawdź termin wynikający z dokumentacji.
- Potwierdź obecność konserwatora.
- Zweryfikuj dziennik konserwacji.
- Przygotuj aktualne pomiary.
- Wykonaj wcześniejsze zalecenia.
- Zleć kontrolę przygotowawczą.
- Zapewnij dostęp i obciążenie do prób.
Przed naprawą lub modernizacją
- Ustal, czy prace wymagają uzgodnienia.
- Sprawdź, czy wykonawca posiada właściwe uprawnienia.
- Określ, kto przygotuje dokumentację.
- Ustal, czy potrzebne będzie badanie doraźne.
- Nie planuj udostępnienia windy przed zakończeniem procedury.
Po awarii lub wypadku
- Zatrzymaj i zabezpiecz urządzenie.
- Udziel pomocy osobom poszkodowanym.
- Powiadom serwis.
- Zabezpiecz miejsce i dowody.
- Zawiadom właściwą jednostkę dozoru.
- Nie wykonuj nieuzgodnionych napraw.
- Zachowaj pełną dokumentację zdarzenia.
Podsumowanie
Badanie okresowe, doraźne eksploatacyjne i poawaryjne różnią się przede wszystkim przyczyną ich przeprowadzenia oraz zakresem kontroli.
Badanie okresowe odbywa się regularnie i potwierdza, że winda nadal może być bezpiecznie eksploatowana. Dla typowego dźwigu osobowego jest wykonywane co rok.
Badanie doraźne eksploatacyjne przeprowadza się po określonych naprawach, modernizacjach lub wymianach istotnych elementów. Ma ono potwierdzić, że wykonane prace nie pogorszyły bezpieczeństwa urządzenia.
Badanie poawaryjne wykonuje się po niebezpiecznym uszkodzeniu windy, natomiast badanie powypadkowe – po wypadku związanym z jej eksploatacją. Ich celem jest nie tylko ocena stanu technicznego, ale również ustalenie przyczyn zdarzenia i działań zapobiegawczych.
Najważniejsze jest, aby przed większą naprawą lub modernizacją ustalić właściwą procedurę, a po poważnej awarii nie uruchamiać urządzenia bez odpowiedniej oceny i zgody.
Potrzebujesz przygotować windę do badania okresowego albo planujesz naprawę lub modernizację wymagającą dodatkowej kontroli? Skontaktuj się z LiftX. Pomożemy ocenić zakres prac, przygotować urządzenie i uporządkować niezbędną dokumentację.
Artykuł ma charakter informacyjny. Rodzaj i zakres badania należy każdorazowo ustalić na podstawie konstrukcji urządzenia, wykonanych prac, charakteru zdarzenia, dokumentacji technicznej oraz wymagań właściwej jednostki dozoru technicznego.